جعبه هاى ساعت نما اعنى آلات تعيين ساعات زمانى كه در عرف عام بنحو اطلاق بنام « ساعت » اشتهار دارد ، صنعت و ترسيم و تنظيم آن بساعات مستوى است كه هر پانزده درجه فلكى يكساعت زمانى است ، و هر يك درجه فلكى چهار دقيقه زمانى ، چنان كه در درس چهارم نيز گفته آمد . در آغاز اين درس گفته ايم كه تمام قوس النهار تا بدور قوس الليل بود ، چون قوس الليل معلوم شده است از قوس الليل بطريق مذكور عدد ساعات مستوى و اجزاى ساعات معوجه آن شب معلوم شود چه آن را اگر بر پانزده قسمت كنند عدد ساعات مستوى شب معلوم شود ، و اگر بر دوازده قسمت كنند عدد اجزاء ساعات معوج شب معلوم گردد : و اگر عدد ساعات مستوى روز را از بيست و چهار نقصان كنند باقى عدد ساعات شب باشد ، و به عكس يعنى اگر عدد ساعات مستوى شب را از بيست و چهار نقصان كنند باقى عدد ساعات روز باشد . و اگر با عدد ساعات روز مثلا دقائق باشد از بيست و چهار ساعت يكساعت را به شصت دقيقه قسمت كنند ، و دقائق زائده را از شصت دقيقه نقصان كنند و ساعات تامه را از بيست و سه نقصان كنند باقى ساعات و دقائق شب باشد ، و قس على هذا . و همچنين اگر اجزاء ساعت معوجه روز را از سى درجه نقصان كنند باقى اجزاء ساعت معوجه شب باشد ، و به عكس يعنى اگر اجزاء ساعت معوجه شب را سى درجه نقصان كنند باقى عدد اجزاء ساعت معوجه روز باشد . بيان : وجه اين مطلب اخير با اندك تأمل روشن مىشود ، زيرا كه مجموع اجزاى يكساعت معوج روز با اجزاى يكساعت معوج شب سى درجه مى باشد ، چه هر اندازه كه اجزاء ساعت معوجه روز بيشتر از پانزده درجه كه اجزاء ساعت مستوى است بوده باشد به همان اندازه زيادت ، اجزاى ساعت معوجه شب كمتر از پانزده درجه خواهد بود ، و نيز هر اندازه اجزاء ساعت معوجه روز كمتر از پانزده درجه بوده باشد به همان اندازه نقصان ، اجزاى ساعت معوجه شب بيشتر از پانزده درجه خواهد بود پس مجموع اجزاى يكساعت معوجه روز با اجزاى يكساعت